Το σκηνικό της ιστορίας είναι ο χώρος που εξελίσσεται είτε μια σκηνή είτε ολόκληρη η ιστορία. Είναι σημαντικό να κατανοούμε τη σημασία του σκηνικού. Ας δούμε πώς μπορείς να το παρουσιάσεις καλύτερα.
Επιλογή του σκηνικού
Τα 6 Π
Όταν αρχίζεις να οικοδομείς και να περιγράφεις το σκηνικό, ξεκίνησε με τα 6 Π. Σημείωσε σε μία κόλλα χαρτί τις απαντήσεις σε όλες τις ακόλουθες ερωτήσεις σαν πυξίδα, για να αναπτύξεις ένα πειστικό και αποτελεσματικό σκηνικό.
- Πού διαδραματίζεται η ιστορία;
- Πότε λαμβάνει χώρα;
- Πώς είναι ο καιρός ή το κλίμα;
- Πώς είναι οι κοινωνικές συνθήκες ή οι συνθήκες στην κοινότητα;
- Πώς είναι το τοπίο;
- Ποιες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες το κάνουν πιο ξεκάθαρο;
Άρχισε με την τοποθεσία
Ένα σκηνικό περιλαμβάνει πολλά πράγματα, αλλά το πιο σημαντικό για να ξεκινήσεις είναι η τοποθεσία. Πρέπει να διαλέξεις μέρος για την ιστορία σου. Η επιλογή της τοποθεσίας είναι πάρα πολύ σημαντική. Προδιαθέτει τον αναγνώστη και προκαλεί συνειρμούς και στερεότυπα που μπορείς να αξιοποιήσεις για τη στήριξη της ιστορίας ή να βάλεις τους χαρακτήρες να τα πολεμήσουν.
Άρχισε διαλέγοντας χώρα, κράτος, περιφέρεια, πόλη ή κωμόπολη. Μπορεί να γίνει και πιο συγκεκριμένο με την περιγραφή μιας γειτονιάς ή ενός δρόμου. Αποφάσισε αν η τοποθεσία σου είναι ένα αστικό κέντρο, μία φάρμα, κάποιο νησί ή βουνό.
Περίγραψε το δωμάτιο
Απόδωσε τα αισθητικά χαρακτηριστικά του σπιτιού, της αυλής ή του δωματίου. Αξιοποίησε κατόπιν αυτά τα χαρακτηριστικά για να περιγράψεις και τους χαρακτήρες σου. Μπορείς να τα αξιοποιήσεις επίσης για να εμβαθύνεις σε μοτίβα, αξίες και συμπεριφορές. Με αυτόν τον τρόπο, το σκηνικό συνεισφέρει στη νοηματοδότηση της ιστορίας.
Για παράδειγμα: Οι τοίχοι ήταν χτισμένοι με σκούρες πέτρες και αχνοφωτίζονταν από δαδιά. Αριστερά και δεξιά του υπήρχαν άδειοι πάγκοι, αλλά μπροστά, στους ψηλότερους πάγκους, υπήρχαν πολλές σκιώδεις μορφές. Μιλούσαν χαμηλόφωνα, αλλά μόλις η βαριά πόρτα έτριξε κλείνοντας πίσω από τον Χάρι, έπεσε μια ζοφερή σιωπή.
Εστίασε στα επίπεδα του χρόνου
Τα χρονικά επίπεδα είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας. Μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την πλοκή και τη συμπεριφορά των ηρώων. Είναι πολύ σημαντικό να προσέξεις τα εξής χρονικά επίπεδα:
- Ώρα της ημέρας. Η ιστορία σου διαδραματίζεται το πρωί, το μεσημέρι ή τη νύχτα; Κάθε διαφορετική ώρα της ημέρας προκαλεί και συγκεκριμένους συνειρμούς. Να έχεις και στο μυαλό σου με τι διαφορετικούς τρόπους μπορεί να κινηθούν οι ήρωες σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.
- Εποχή του χρόνου. Τα γεγονότα της ιστορίας συμβαίνουν το καλοκαίρι, το χειμώνα ή την άνοιξη; Υπάρχει στο επίκεντρο κάποια συγκεκριμένη γιορτή, όπως τα Χριστούγεννα ή το Πάσχα; Η εποχή του χρόνου μπορεί να είναι και η επέτειος κάποιου σημαντικού ιστορικού ή προσωπικού γεγονότος.
- Ροή του χρόνου. Επεξεργάσου την πάροδο του χρόνου στην ιστορία σου από το επίπεδο των ωρών ως αυτό των μηνών και των ετών. Πρέπει να δείξεις το πέρασμα του χρόνου μέσα από το σκηνικό. Έτσι μπορείς να προωθείς απλώς την εξέλιξη της ιστορίας ή ακόμα και να μεταφέρεις τον αναγνώστη σε flashback.
Εξερεύνησε τη γεωγραφία
Το γεωγραφικό υπόβαθρο μιας ιστορίας είναι κι αυτό σημαντικό. Αν υπάρχουν συγκεκριμένα δέντρα, λουλούδια ή καλλιέργειες σε μία περιοχή, περίγραψέ τα. Αναλογίσου με ποιον τρόπο εξυπηρετείται η πλοκή και επηρεάζεται ο ήρωας από αυτή τη γεωγραφία. Φτιάξε στο μυαλό σου την τοπογραφία· βουνά, ποτάμια, λίμνες ή δάση. Ο ήρωας πρέπει να αλληλεπιδρά με αυτά τα τοπία και να έχουν επίδραση στην ιστορία. Αλλιώς, αναρωτήσου γιατί στήνεις εξαρχής την ιστορία σου εκεί.
Συμπερίλαβε το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον
Αν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα, πρέπει να περιγράψεις το σκηνικό σου κατά τους τύπους της συγκεκριμένης εποχής, εννοώντας τη μορφή του κόσμου εκείνη την εποχή, το επίπεδο της τεχνολογίας και τις συμπεριφορές των ανθρώπων. Συλλογίσου το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον. Αυτά είναι πολύ σημαντικά για ένα σύγχρονο ή ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Επηρεάζουν τις αξίες και τις πράξεις των χαρακτήρων. Το πολιτισμικό περιβάλλον μπορεί να συμπεριλαμβάνει τη θρησκεία, τις παραδόσεις και τις σχέσεις μέσα στην κοινότητα. Μπορεί να παίζει ρόλο και ο πληθυσμός της τοποθεσίας. Είναι το μέρος πυκνοκατοικημένο ή απομονωμένο;
Τρόπος περιγραφής
Ευρύτερη ή στενότερη περιγραφή;
Πώς θα περιγράψεις το σκηνικό σου; Θα χρησιμοποιήσεις έναν ευρύτερο φωτογραφικό φακό ή θα εστιάσεις σε σημεία; Αποφάσισε τι εξυπηρετεί καλύτερα την ιστορία σου. Είναι αναγκαίο να περιγράψεις ολόκληρη την πόλη; Ή χρειάζεται μόνο να περιγράψεις το σπίτι; Αποφάσισε ποιες περιγραφές θα δώσουν στην ιστορία σου την πνοή που χρειάζεται.
Δοκίμασε να τοποθετήσεις αρχικά τον ήρωα στο ευρύτερο σκηνικό κι από κει να μεταφερθείς σταδιακά σε μία συγκεκριμένη τοποθεσία. Ξεκίνησε με μία περιγραφή της χώρας/ κράτους/ περιφέρειας, προχώρησε στην πόλη και έπειτα στη συγκεκριμένη γειτονιά.
Μπορείς επίσης να μεταβείς από το φυσικό περιβάλλον στους ανθρώπους περιγράφοντας το χαρακτήρα των ανθρώπων που ζουν στην πόλη. Αυτός είναι ένας συνηθισμένος τρόπος μετάβασης από άψυχες οντότητες σε ζωντανά πλάσματα που σκέφτονται, αισθάνονται και νοιάζονται. Έτσι αρχίζει η ιστορία να αποκτά νόημα.
Αξιοποίησε και τις 5 αισθήσεις
Ξύπνησε και τις πέντε αισθήσεις του αναγνώστη: αφή, όραση, όσφρηση, ακοή και γεύση. Πολλοί συγγραφείς απευθύνονται μόνο στην όραση, πράγμα που είναι λάθος, γιατί κάνει τη γραφή τους δισδιάστατη. Ασφαλώς και πρέπει να περιγράψεις πώς φαίνεται κάτι, πρέπει όμως να δώσεις περιγραφές και για τις άλλες αισθήσεις. Σκέψου πώς μυρίζει το δωμάτιο. Πώς νιώθει ο ήρωας την άμμο κάτω από τα πόδια του; Σχίζει το χείλος του γκρεμού τις παλάμες του ήρωα; Περίγραψε και τι γεύση έχει το αγαπημένο του γεύμα.
Για παράδειγμα: Μπήκε στο μπροστινό χολ. Η λαίδη Μακ Ντάγκαλ ήταν θρονιασμένη σαν τη βασίλισσα Βικτωρία σε έναν μπλε καναπέ με εμπριμέ κάλυμμα και ένευσε στην Ελίζαμπεθ να πάρει την ασορτί πολυθρόνα απέναντι. Οι σομόν τοίχοι έκαναν τα άσπρα μαλλιά της δούκισσας να στραφταλίζουν ροζ. Ένα όρθιο κούτσουρο έπεσε μέσα στην καυτή φωτιά του τεράστιου τζακιού, στρωμένου με μάρμαρο που είχε φέρει ο ίδιος ο μακαρίτης λόρδος Μακ Ντάγκαλ από την Αίγυπτο, κι εκείνη τη στιγμή η Ελίζαμπεθ φοβήθηκε.
Μην αφήσεις την περιγραφή του σκηνικού να παρεμποδίσει την ιστορία
Το σκηνικό πρέπει να προωθεί την ιστορία, όχι να την παρακωλύει. Αυτό μπορεί να συμβεί αν σταματήσεις στη μέση μιας σκηνής για να δώσεις μια μεγάλη περιγραφή του περιβάλλοντος γύρω από τους χαρακτήρες. Ναι, αγαπητέ κύριε Tolkien, για σένα λέω. Αντί να δώσεις χωριστή περιγραφή του σκηνικού σταματώντας στη μέση μιας σκηνής, περίγραψε το σκηνικό μέσα από τις ίδιες τις πράξεις των ηρώων. Το σκηνικό πρέπει να αποκαλύπτεται εκ παραλλήλου με τη δράση των χαρακτήρων.
Για παράδειγμα, αν μία ηρωίδα τρέχει μέσα στο δάσος να ξεφύγει από ένα βαμπίρ, μη σταματήσεις για να περιγράψεις πόσο τρομακτικό είναι το δάσος. Βάλε την ηρωίδα να παρατηρεί πόσο σκοτεινό και αθόρυβο είναι. Βάλτε τη να σκοντάφτει σε κάποια ρίζα που προεξέχει και να κόβεται το μάγουλό της από ένα κλαδί. Επισήμανε πως η ηρωίδα δεν μπορεί να δει τίποτα, αλλά μπορεί κι ακούει τα βήματα πίσω της. Έτσι ενσωματώνεις το σκηνικό στην εξέλιξη της δράσης δεν παρεμποδίζεις την ιστορία.
Δείξε, μη λες
Εντάξει, αυτό το πράγμα το είναι λίγο καραμέλα, αλλά στην περίπτωση του σκηνικού έχει πολύ νόημα. Μπορείς να αναδείξεις το περιβάλλον αντί απλώς να το δηλώσεις. Μην λες «η έρημος ήταν καυτή». Αντί γι’ αυτό, δείξτε πόσο καυτή ήταν η έρημος περιγράφοντας τον ήλιο που έκαιγε το δέρμα του ήρωα, τη ζέστη που ανέδιδε η άμμος κατά κύματα και τον πνιγηρό αέρα που έκανε δύσκολη την αναπνοή. Για να το πετύχεις αυτό, χρησιμοποίησε παραστατικό λεξιλόγιο. Επίλεξε ουσιαστικά και κοσμητικά επίθετα κατάλληλα για το περιβάλλον. Χρησιμοποίησε ρήματα συγκεκριμένων δράσεων.
Ένα ωραίο παράδειγμα είναι η περιγραφή του A. Camus στον Ξένο, όπου o Μερσώ πηγαίνει στην κηδεία της μητέρας του. Ο ήλιος περιγράφεται επιθετικός, ως μια αδυσώπητη δύναμη που χτυπά το τοπίο, κάνοντας την άσφαλτο να λιώνει και την ατμόσφαιρα να τρέμει, ενώ το φως γίνεται εκτυφλωτικό και δημιουργεί μια αίσθηση ζάλης στον πρωταγωνιστή. Ακόμη, ο συγγραφέας εστιάζει στον ιδρώτα που τρέχει στο πρόσωπο του Μερσώ και στην κούραση των ποδιών του, αντί για το πένθος. Μαθαίνουμε ότι η ζέστη τον εμποδίζει να σκεφτεί καθαρά ή να νιώσει όπως θα ήταν αναμενόμενο.
Εστίασε μόνο στις σημαντικές λεπτομέρειες του σκηνικού
Ναι, στις περιγραφές σκηνικών υπάρχει ο κίνδυνος υπερβολής. Απόφυγε να περιγράψεις αντικείμενα που δεν έχουν σημασία για την ιστορία και τα μοτίβα της. Επίλεξε συνειδητά το καθετί που θα περιγράψεις. Κάθε σκηνική περιγραφή πρέπει να βρίσκεται στην ιστορία για ένα λόγο.